طعن شما قرار گرفته‌اند ، بدتر است ، خبر بدهم ؟ بديهى است كه مسلمانان بدى و بد حالى نداشتند تا آنها از اينها بد حال‌تر باشند . اين روش بحث و مناظره است كه شخص ، رعايت حال طرف خود را مىكند و بمرام او سخن مىگويد . مثل « وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ » ( سبا 24 : ما يا شما به راه هدايت يا در گمراهى آشكاريم ) مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ غَضِبَ عَلَيْهِ : آنان كه از رحمت خداوند دور و بواسطهء فسق و كفر ، مورد غضب خداوند قرار گرفته‌اند . منظور بيان عقوبت و خوارى آنهاست . برخى گفته‌اند : خشم خداوند بر آنها اين است كه . مادامى كه در روى زمين هستند ، داغ خوارى و فرومايگى و جزيه ، بر آنها زده شده است . وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنازِيرَ : و آنها را به صورت بوزينگان و خوكان مسخ كرده مفسران گويند : مقصود از بوزينگان اشاره بداستان « روز شنبه » و كسانى است بواسطهء نافرمانى آن روز ، بوزينه شدند و منظور از خوكان ، كسانى هستند كه به « خوان عيسوى » كفر ورزيدند و خداوند آنها را به صورت خوك ، در آورد . والبى از ابن عباس روايت كرده است كه : منظور يهوديان است كه بواسطهء عصيان « روز شنبه » جوانانشان به صورت بوزينگان و پيرانشان به صورت خوكان مسخ شدند . وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ : زجاج گويد : عطف است بر « لَعَنَهُ اللَّهُ » به تقدير « من عبد الطاغوت » . فراء گويد : عطف است بر « القرده » به تقدير : « و جعل منهم القردة و من عبد الطاغوت » و موصول حذف شده است . لكن حذف موصول پيش بصريان جايز نيست و بنا بر اين قول اول صحيحتر است . مقصود از طاغوت ، در اينجا « شيطان » است . ابن عباس و حسن گويند : آنها شيطان را آن چنان اطاعت كردند كه خداى را . جبايى گويد : منظور گوساله‌اى است كه يهوديان مىپرستيدند ، زيرا سخن در پيرامون آنهاست . بايد دانست كه اين آيه بنا بر قرائت حمزه ( و قرائتهاى شاذ ديگر ) « 1 » دليلى براى اثبات عقيدهء جبريان نخواهد بود ( در قرائت حمزه ، معناى آيه اين است : خداوند از

--> ( 1 ) - مجموع قرائتهايى كه در اين جمله وارد شده ، ده تاست . ما تنها بنقل دو تاى آن كه از قراى هفتگانه بود ، اكتفاء كرديم .